İşveren mali sorumluluk sigortası: iş kazasında SGK rücusu ve otel

İşveren mali sorumluluk sigortası, iş kazasından sonra iki tutarı ödeyen gönüllü bir poliçedir: SGK yardımlarının üzerindeki tazminatı ve 5510 sayılı Kanun'un 21. maddesine göre SGK'nın işverenden rücu yoluyla aldığı parayı. Bu sigorta Türkiye'de zorunlu sigortalar listesinde değildir.

Bir aşçının yardımcısı mutfakta ıslak zeminde kayıp bileğini kırar. Birkaç hafta içinde otel tek dosyayla değil, iki dosyayla uğraşır: ailenin tazminat talebi ve ödediği parayı geri isteyen bir SGK yazısı. Bu yazı iki dosyanın nasıl işlediğini, işveren mali sorumluluk sigortasının gerçekte neyi karşıladığını ve poliçenizde kaza olmadan önce nelere bakmanız gerektiğini anlatır. Oteli işletenler, muhasebe, insan kaynakları ve iş güvenliği çalışanları için yazılmıştır; özet niteliğindedir, hukuki danışma değildir.

Otelde bir iş kazasından sonra iki talep nasıl doğar?#

Sahipleri farklı iki talep doğar. Yaralanan çalışan ya da ailesi otelden tazminat ister; SGK ise ayrı olarak ödediği tutarları otelden geri alır.

Çalışanın talebi hukuki sorumluluk talebidir: bedensel zarar, kazanç kaybı ve tedavi masrafları; manevi tazminat ise ayrı bir kalem olarak öne çıkar. SGK ise kanunda öngörülen yardımları yapar: geçici iş göremezlik ödeneği ve bağlanan gelir gibi. İkinci dosya, rücu dosyasıdır: SGK ödediği parayı işverenden geri ister ve bu dosya, çalışanın kendi talebinden ayrı bir adımdır.

İki dosya aynı delillere dayanır: olay tutanağı, risk değerlendirmesi, eğitim kayıtları, bakım kayıtları. Bir poliçe her iki kalemi ancak ikisi de teminat kapsamında ve limit içindeyse karşılar; teminatın fiyatından çok metni bu yüzden önemlidir.

21. maddeye göre SGK rücusu nasıl işler?#

İş kazası işverenin kastından ya da sigortalıların sağlığını koruma ve iş güvenliği mevzuatına aykırı bir hareketinden doğmuşsa, SGK yaptığı ve yapacağı ödemeleri işverene ödetir. Kural, 5510 sayılı Kanun'un 21. maddesinde yer alır; birleşik metin Cumhurbaşkanlığı Mevzuat Bilgi Sistemi'nde, mevzuat.gov.tr (yeni sekmede açılır) üzerinden yayımlanır (2026).

Geri alınan tutar şunlardan oluşur: sigortalıya ya da hak sahiplerine kanun gereği yapılan ve ileride yapılacak ödemeler ile bağlanan gelirin başladığı tarihteki ilk peşin sermaye değeri. Üst sınır vardır: tutar, sigortalı ya da hak sahiplerinin işverenden isteyebileceği miktarla sınırlıdır. İşverenin sorumluluğu belirlenirken kaçınılmazlık ilkesi dikkate alınır; alınacak bütün önlemlerle dahi önlenemeyecek bir kaza, işverenin payını azaltır ya da ortadan kaldırır.

Rücu kendiliğinden doğmaz. Kast ya da iş güvenliği mevzuatına aykırılık gerekir; dosyanın konusu otelin ne yapıp ne yapmadığıdır. Bildirim kuralı da vardır: 4. maddenin birinci fıkrasının (a) bendindeki sigortalılar için kaza, o yerin kolluk kuvvetlerine derhal, SGK'ya en geç üç iş günü içinde bildirilir. Bildirilmezse SGK, bildirim tarihine kadar geçen süre için ödediği geçici iş göremezlik ödeneğini işletmeden tahsil eder.

Üçüncü kişinin kusuru payı değiştirir. Kazanın sebebi üçüncü bir kişinin kusuruysa, ödemelerin ve ilk peşin sermaye değerinin yarısı için zarara sebep olan kişiye, kusuru varsa onu çalıştırana da rücu edilir.

İşveren mali sorumluluk sigortası Türkiye'de zorunlu mu?#

Hayır. İşveren sorumluluğu Türkiye'de zorunlu sigortalar listesinde değildir. Poliçe gönüllüdür; satın almak ticari bir karardır.

5684 sayılı Sigortacılık Kanunu'nun 13. maddesi, kamu yararı gerektiğinde zorunlu sigortaları Cumhurbaşkanı'nın ihdas edebileceğini düzenler; sigorta şirketleri de faaliyet gösterdikleri branştaki zorunlu sigortaları yapmaktan kaçınamaz. Sigortacılık ve Özel Emeklilik Düzenleme ve Denetleme Kurumu (SEDDK) genel şartları yayımlar. Birçok şartın adında "Zorunlu" sözcüğü geçer: zorunlu trafik, özel güvenlik, tehlikeli maddeler, tıbbi kötü uygulama, tüpgaz, maden çalışanları ferdi kaza ve zorunlu deprem sigortası gibi. İşveren Sorumluluk Sigortası Genel Şartları ise aynı sayfada, sorumluluk sigortaları arasında bu ibare olmadan listelenir.

Yasada gönüllü olmak, uygulamada serbest olmak demek değildir. Bir kredi veren, bir tur operatörü sözleşmesi, bir franchise anlaşması ya da bir grup sigorta programı bu teminatı isteyebilir. Pazarı değil, kendi sözleşmelerinizi okuyun. Zorunlu ve gönüllü teminatlar farklı soruları yanıtlar; zorunlu olanların tam haritası için otelin hangi sigortaları zorunlu tuttuğu rehberimize bakın.

İşveren mali sorumluluk sigortası neyi karşılar, neleri dışlar?#

Genel şartların 1. maddesi, poliçede yazılı tutarlara kadar iki kalemi karşılar: işçilerin ya da hak sahiplerinin SGK yardımlarının üstündeki ve dışındaki tazminat taleplerini ve SGK'nın işverene açtığı rücu davaları sonunda ödenecek tutarları. Aksi kararlaştırılmadıkça dışlananlar da vardır; genel şartlar SEDDK'nın yayımladığı metinde (yeni sekmede açılır) yer alır (2026).

Birinci kalem tazminat talebidir: hizmet akdiyle bağlı ve Sosyal Sigortalar Kanunu'na tabi işçilerin ya da hak sahiplerinin, SGK'nın sağladıklarının üstündeki ve dışındaki talepleri. İkinci kalem rücu tutarının kendisidir. İkisi de standart teminat içindedir.

Dışlananlar daha çok tartışılır. Standart şartlar meslek hastalıklarını, manevi tazminat taleplerini, Türkiye dışında meydana gelen kazaları ve işverenin sağladığı toplu taşıma ya da görevle başka yere gönderilme sırasındaki kazaları teminat dışı bırakır. "Aksi kararlaştırılmadıkça" ifadesi işin özüdür: meslek hastalığı, manevi tazminat ve görev yolu için açıkça isteyin ve yanıtı primiyle birlikte yazılı alın. Limitleri üç yönden okuyun: kaza başına, kişi başına ve poliçe genelinde; sonra sigorta şirketinin savunma giderlerinin limit içinde mi dışında mı olduğuna bakın. Manevi tazminat standart teminatın dışındadır; ciddi bir yaralanmada talebin büyük bölümü teminatsız kalabilir.

Poliçe, iş güvenliği çalışmasının yerine geçer mi?#

Hayır. Poliçe olaydan sonra para öder. İşverenin yükümlülüklerini ortadan kaldırmaz; rücu talebi de otelin iş güvenliği kurallarını ihlal edip etmediği üzerine kurulur.

6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu'nun 4. maddesi, işvereni çalışanların işle ilgili sağlık ve güvenliğini sağlamakla yükümlü kılar; kanunun birleşik metni mevzuat.gov.tr (yeni sekmede açılır) üzerinden yayımlanır (2026). İşveren mesleki risklerin önlenmesi, eğitim ve bilgi verilmesi dahil her türlü tedbiri alır, organizasyonu yapar, gerekli araç ve gereçleri sağlar, tedbirleri değişen şartlara uyarlar ve mevcut durumu iyileştirmek için çalışır. Aynı madde, tedbirlere uyulup uyulmadığını izlemeyi, denetlemeyi ve uygunsuzlukları gidermeyi de emreder.

İşveren ayrıca risk değerlendirmesi yapar ya da yaptırır, görev verirken çalışanın sağlık ve güvenlik yönünden işe uygunluğunu göz önünde bulundurur ve yeterli bilgi ile talimat almamış çalışanları hayati ve özel tehlike bulunan yerlerden uzak tutar. Aynı maddede üç kural daha vardır: işyeri dışındaki uzman kişi ve kuruluşlardan hizmet almak işverenin sorumluluklarını ortadan kaldırmaz; çalışanların yükümlülükleri işverenin sorumluluklarını etkilemez; işveren tedbirlerin maliyetini çalışanlara yansıtamaz.

Pratik sonuç basittir. Sigortacıya vereceğiniz dosya, rücu payını belirleyen dosyanın kendisidir; onu kaza olmadan önce hazırlayın. Departman ayrıntısı için otellerde iş sağlığı ve güvenliği kontrol listesine, kadro yükümlülükleri için tehlike sınıfı, uzman süresi ve eğitim saatlerine ilişkin yazımıza bakın.

Taşeron personel, stajyer ve kursiyerler teminatta mı?#

Kendiliğinden değil. Genel şartlar hizmet akdiyle bağlı ve Sosyal Sigortalar Kanunu'na tabi işçilerden söz eder; bu tanımın dışında kalan herkes için sigortacıdan yazılı yanıt gerekir.

Oteller dış kaynaklı kat hizmetleri, güvenlik, mutfak ve animasyon personeli çalıştırır. Kendi bordronuza göre yazılmış bir poliçe onları izlemeyebilir. Taşeron personelin teminat kapsamında olup olmadığını, hangi bent uyarınca olduğunu ve taleplerinin limitinizi paylaşıp paylaşmadığını yazılı olarak sorun. Stajyer ve kursiyerler için sosyal güvenlikteki konumları teminata girip girmediklerini belirler; iki yönde de varsayım yapmayın.

Taşeronun kusuru katkı verirse, 21. madde o üçüncü kişiye ve kusuru varsa onu çalıştırana da rücu imkânı verir; iki dosya aynı kazada buluşabilir. Kimin, hangi taşeron için, hangi sözleşmeyle yer aldığını günlük olarak kaydedin. Kaza sonrası hangi poliçenin devreye gireceğini söyleyen bu kayıttır.

Sigortacı kazadan sonra hangi belgeleri ister?#

Kaza dosyası: ne olduğu, otelin önceden ne bildiği ve ne yaptığına dair kayıtlar. Sigortacılar, bir mahkemenin ya da SGK'nın okuyacağı belgeleri okur.

Dosyanın çekirdeği aynı gün yazılmış olay tutanağıdır: saat, yer, bulunan kişiler, tanıklar ve hemen yapılan müdahale. Nelerin kaydedileceğini otelde olay tutanağı rehberimizde ayrıntılarıyla anlattık. Yanına kolluk kuvvetlerine ve SGK'ya yapılan bildirimin kanıtı ve tarihi eklenir; tarih, üç iş günü kuralı uyarınca başlı başına ayrı bir SGK talebi doğurabilir.

Sonra önleme belgeleri gelir: o departmanın güncel risk değerlendirmesi, imzalı eğitim kayıtları, koruyucu donanım teslim formları ve ilgili ekipmanın bakım kayıtları. Ardından para belgeleri: sağlık raporları ve faturaları, çalışan ya da aileyle tüm yazışmalar ve geldiğinde rücu yazısının kendisi, istenen tutar ve hesabıyla birlikte.

Olay tutanağını sonradan asla yeniden yazmayın. Düzeltmeler tarihli bir ek belgeyle yapılır; ilki yazıldığı biçimiyle kalır.

Şimdi ne yapmalı#

Poliçeyi ve genel şartları önünüze alın, bütün istisnaları tek sayfaya listeleyin ve her biri için sigorta brokerinize yazılı bir soru gönderin: teminat kapsamında mı, hangi limitte, hangi primiyle. Sonra her departmanın kaza dosyasının yarın üretilebilir olup olmadığını denetleyin. Poliçe ile güvenlik dosyası aynı soruyu yanıtlar; ikisinden yalnızca biri kaza sonrasında hazırlanabilir.