e-Adisyon nedir? Otel restoranı ve barı için sorulacak sorular

e-Adisyon, masadan servis yapılan bir işletmenin misafir siparişini aldığında yazdığı kâğıt adisyonun elektronik biçimidir. Kâğıt adisyon siparişi mutfağa ve kasaya taşır; e-Adisyon aynı işi elektronik ortamda yapar ve hizmet bitince verilen fişin ya da faturanın yerine asla geçmez. Zorunluluk, Gelir İdaresi Başkanlığının belirlediği mükellefler için geçerlidir; dayanağı 526 Sıra No.lu Tebliğ'dir (Resmî Gazete, 9 Şubat 2021). Kapsamı, tarihleri ve yaptırımları kendi işletmeniz için mali müşavirinizle ya da hukuk danışmanınızla doğrulayın.

Bir yiyecek ve içecek müdürü, bir tedarikçi sayfasında "restoranlar için e-Adisyon zorunlu" cümlesini okur, sonra kahvaltı salonuna, lobi barına ve plaj barına bakar ve o cümlenin hangisini kastettiğini çıkaramaz. Bu yazı, e-Adisyonun tebliğ metninden ne olduğunu, ÖKC fişiyle ve faturayla nasıl yan yana durduğunu ve kapsam sorusunu mali müşavirinize götürebileceğiniz yazılı bir listeye nasıl dönüştüreceğinizi anlatır. İşletmelerinizin kapsama girip girmediğini tahmin etmez, çünkü kuralın kendisi de söylemez.

e-Adisyon nedir, düz bir dille?#

e-Adisyon, masadan servis yapılan bir işletmenin misafir siparişini aldığında yazdığı kâğıt adisyonun elektronik biçimidir ve kâğıt biçimle aynı hukuki nitelikleri taşır.

Kural, 9 Şubat 2021 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan ve yayımı tarihinde yürürlüğe giren 526 Sıra No.lu Tebliğ (yeni sekmede açılır)'den gelir; bu tebliğ, Vergi Usul Kanunu Genel Tebliği (Sıra No: 509)'na IV.12 bölümünü ekler. Bölümün ilk noktası en önemlisidir: bu yeni bir belge türü değildir. Aynı adisyondur, elektronik ortamda düzenlenir.

Yerini aldığı kâğıt adisyonun zorunluluğu zaten vardır: 185, 200, 298 ve 299 Sıra No.lu VUK genel tebliğleri, gerçek usulde vergilendirilen ve masadan servis yapan lokanta, kafeterya, pastane, gazino, bar ve pavyon gibi işletmelerden kâğıt adisyon düzenlemesini ister. Elektronik biçim ortamı değiştirir, temeldeki yükümlülüğü değil. İşletmeniz hiç kâğıt adisyon düzenlemek zorunda değildiyse, elektronik biçim bu yükümlülüğü kendiliğinden yaratmaz.

e-Adisyon, müşteriden sipariş alınırken elektronik ortamda düzenlenir; masada kâğıt çıktısının bulunması gerekmez. Bir ödeme belgesi de değildir: tebliğdeki hiçbir hüküm onu fişe ya da faturaya dönüştürmez. Olayların sırası önemlidir. e-Adisyon hizmet sunulmadan önce var olur, dolayısıyla numarası para hareket etmeden önce vardır. Satış noktası için pratik sonuç şudur: kayıt kasada değil, masada başlar.

Sipariş kaydı mı ödeme belgesi mi: e-Adisyon, ÖKC fişi ve fatura#

İkisi farklı işler yapar. e-Adisyon misafirin ne sipariş ettiğini kaydeder; ÖKC fişi ya da fatura satışı ve vergiyi kaydeder.

3100 Sayılı Kanun (yeni sekmede açılır) (Resmî Gazete, 15.12.1984), malı yeniden satanlar dışındaki kişilere satış yapan ya da hizmet veren birinci ve ikinci sınıf tüccarların elektronik yazar kasa gibi ödeme kaydedici cihaz (ÖKC) kullanmasını zorunlu kılar. Bu cihazların verdiği satış fişleri, fatura verme zorunluluğu olmayan satışların belgelendirilmesinde kullanılır ve fatura yerine geçer. Cihaz her satış için bir satış fişi ve bir günlük kapanış fişi verir, toplamları mali hafızasına kaydeder.

IV.12 bölümüne göre hizmet tamamlanınca, e-Adisyonun evrensel tekil numarasını (ETTN) taşıyan bir e-Fatura, e-Arşiv Fatura ya da yeni nesil ÖKC fişi eş zamanlı olarak düzenlenmelidir. Yani e-Adisyon hiçbir zaman tek başına durmaz. Her zaman bir mali belgeyle eşleşir ve kuralın dayattığı şey bu eşleşmedir.

Üç mali belgeden hangisinin geçerli olduğu, mükellefin kapsamına ve işletmedeki cihaza bağlıdır. Bu bir mali müşavir kararıdır, yazılım ayarı değil. İki e-fatura biçimi arasındaki fark için e-Fatura ve e-Arşiv farkı: otelde misafire ve acenteye fatura, cihazların kendisi için Otel restoranı ve barında ÖKC: yazar kasa, odaya yazma ve fatura yazısına bakabilirsiniz.

Hangi mali belge geçerli olursa olsun, e-Adisyonun ETTN'sini taşımak zorundadır.

Otele özgü bir nokta: odaya yazılan harcama, paranın tahsil edildiği yeri değiştirir, satışın yapıldığı yeri değil. Satış işletmede kayda geçer, para resepsiyonda tahsil edilir. Odaya yazılan harcamada mali belgenin nerede düzenleneceği, otelin faturalama pratiğine bağlıdır; bu soru mali müşavirinize aittir.

e-Adisyon her restoran için zorunlu mu? GİB ne diyor?#

Hayır. Tebliğ, e-Adisyonu yalnızca Gelir İdaresi Başkanlığının (GİB) belirlediği mükellefler için zorunlu kılar ve bu mükelleflere en az 3 ay hazırlık süresi vermesi gerekir.

GİB, adisyon düzenleyen işletmelere yıllık ya da aylık satış hasılatını dikkate alarak geçiş zorunluluğu getirebilir. Tebliğ mekanizmayı kurar; kimin kapsamda olduğuna dair yayımlanmış bir liste vermez. İşletmeye yazılı bildirimle ya da ebelge.gib.gov.tr adresinde duyuruyla haber vermesi ve en az 3 ay süre tanıması gerekir.

Belirlenen mükellefler belirtilen sürede uygulamaya katılmak zorundadır. Katılmayanlara ya da adisyonu kâğıtta düzenlemeyi sürdürenlere Vergi Usul Kanunundaki cezalar uygulanır; cezanın tutarı ve özel bir duruma uygulanışı mali müşavire ya da hukuk danışmanına aittir.

İsteğe bağlı katılım mümkündür ama ön koşulları vardır: işletme e-Fatura ve e-Arşiv Fatura uygulamalarında bulunmalı ve özel entegratör ya da doğrudan entegrasyon yöntemiyle başvurmalıdır.

Harekete geçmeden önce birincil metni okuyun: mevzuat.gov.tr ya da resmigazete.gov.tr üzerindeki tebliğ ve ebelge.gib.gov.tr adresindeki duyurular. Tedarikçi sayfaları ve haber yazıları ipucudur, kural değil. Bir belirleme dar ya da geniş yazılmış olabilir; sizin durumunuzu belirleyen şey, kendi tüzel kişiliğinize uygulanan ifade, tedarikçinin web sitesindeki genel cümle değildir.

Otelin kendi restoranına, barına, plaj işletmesine uzanır mı?#

Tebliğ bu soruyu oteller için yanıtlamaz ve bu yazı da tahmin etmeyecek. Metin masadan servis yapan işletmeleri sayar; otelin kendi işletmelerinin bir GİB belirlemesinin içinde olup olmadığı, o belirlemeye ve mükellefe bağlıdır.

Kâğıt adisyon yükümlülüğü zaten gerçek usulde vergilendirilen masadan servis işletmelerini kapsar. Açık soru elektronik biçim ve kimin belirlendiğidir; adisyon düzenlenmesi gerekip gerekmediği değildir. Otelin à la carte restoranı görünüşte masadan servis yapan bir işletmedir. açık büfe kahvaltı salonu, içecek servisi yapan havuz barı, banket salonu ve oda servisi ise her biri farklı bir soru ortaya koyar.

Her şey dahil ve yarım pansiyon konaklayan misafir masada hiçbir şey ödemez, ama sipariş yine alınır. Oda fiyatına dahil bir yemek için e-Adisyon gerekip gerekmediği mali müşavirin sorusudur. Konaklamaya dahil pansiyonun gelir tarafındaki resmi için Her şey dahil otellerde ADR: oda ve yiyecek-içecek gelirini ayırmak yazısına bakabilirsiniz.

Odaya yazılan harcama, paranın tahsil edildiği yeri değiştirir; siparişin alındığı ya da hizmetin tamamlandığı yeri değil. Birden fazla tüzel kişilikle yönetilen bir tesis, örneğin bir gayrimenkul şirketi, bir yiyecek-içecek şirketi ve bir spa şirketi, her tüzel kişilik için farklı bir yanıt alabilir.

İşletme listesi ilk teslim edilecek çalışmadır. Misafirin bir şey sipariş ettiği ve harcama doğabileceği her noktayı yazın, sonra bu listeyi mali müşavire götürün.

Her biri için şunu not edin: misafir masada mı sipariş veriyor, harcama doğuyor mu ve işletme hangi tüzel kişiliğe ait.

İşletmede ve gün sonunda ne değişirdi?#

Sipariş, mali belgenin taşımak zorunda olduğu numaralı bir sistem kaydına dönüşür; dolayısıyla hem işletmenin iş akışı hem de gün sonu mutabakatı değişir.

ETTN'nin mali belgeye ulaşması gerekir. Sipariş sistemi ile ÖKC ya da e-belge akışı bu numarayı aktaramıyorsa, yazılım broşürü ne derse desin işletme uyum sağlayamaz. Kapanışta açık kalan siparişler görünür hale gelir: eşleşen mali belgesi olmayan bir e-Adisyon, gün sonunun listeleyebilmesi gereken bir boşluktur.

ÖKC'nin günlük kapanış fişi var olmaya devam eder. e-Adisyon, onunla mutabakat yapılacak ikinci bir sıra ekler. Odaya yazılan harcamalar izi üçe böler: işletmedeki sipariş, misafir hesabına işlenen tutar, misafir hesabı kapanırken düzenlenen mali belge. Üçünün de gün sonunda mutabakatı yapılabilmelidir. Hangi belgenin geçerli olduğu ve nerede düzenlendiği mali müşavirinizin sorusudur.

Personel davranışı da değişir. Garson hâlâ deftere yazıyorsa, zincir ilk adımda kopar. Geçişten önce, ilk yoğun geceden sonra değil, işletme prosedürünü yazılı hale getirin. Tesisiniz sezonla kapanıyorsa bu çalışmayı açılış hazırlığına katın; Sezon öncesi yasal uyum kontrol listesi yazısında ele aldığımız gibi.

Mali müşavirinize ve işletme yazılımı tedarikçinize sorulacak sorular#

Soruları yazılı sorun ve yanıtları saklayın. Kapsam sorusu, genel bir yazıyla değil, kendi belirlemenizle ve mükellef durumunuzla netleşir.

Yalnızca mali müşavirin yanıtlayabileceği soruları, yazılım tedarikçisinin yanıtlaması gerekenlerden ayırın ve her seti doğru masaya gönderin. Sonuç değil kaynak isteyin: tarihiyle birlikte yazılı bildirim ya da ebelge.gib.gov.tr duyurusu. Tedarikçiden ürünün uyumlu olduğuna dair bir ifade değil, ETTN aktarımının gösterilmesini isteyin. Belirleme sonradan gelebileceği için durumu yılda bir kez yazılı olarak teyit edin.

Şimdi ne yapmalı#

İşletme listesiyle başlayın, sonra tebliği açık tutarak mali müşavirinizin yanına gidin: yanıt, kendi belirlemenize ve mükellef durumunuza bağlıdır; ETTN aktarımı, gün sonu raporu ve yazılı prosedür dahil diğer her şey o yanıttan sonra gelir.