Otelde lejyonella kontrolü: su sıcaklıkları, akıtma ve kayıtlar

Otelde lejyonella kontrolü demek, sıcak suyu sıcak ve soğuk suyu hareketli tutmak, kullanılmayan odalardaki muslukları her gün akıtmak, tankları ve duş başlıklarını plana göre temizlemek ve tümünü yazılı hale getirmektir. Sağlık Bakanlığının 13 Mayıs 2015 tarihli yönetmeliği sıcaklıkları, akıtma sürelerini ve kayıtları belirler. Yönetmelikler değişebilir: protokollerinizi güncellemeden önce eşik değerleri, bildirim sürelerini ve yaptırımları il sağlık müdürlüğünüz ve hukuk danışmanınızla teyit edin.

Sezonun durgun döneminde bir kanat üç hafta kapanır. Açıldığı gün 214 numaralı odadaki misafir duşu açar; su önce ılık, sonra daha da ılık akar. Odada bozuk bir şey yoktur. Sorun üç hafta önce, hareketsiz duran suda başlamıştır. Bu yazıyı okuduktan sonra hangi sıcaklıkları koruyacağınızı, hangi odaları ne sıklıkla akıtacağınızı, yeniden açılış öncesi ne yapacağınızı ve denetçinin hangi kayıtları isteyeceğini bileceksiniz.

Otelde lejyonella riski su sisteminin neresindedir?#

Hareket etmeyen ılık suda. Bir otelde bu, çoğu binadan fazladır: uzak kanatlara uzayan uzun boru hatları, tadilat sonrası kalan ölü hatlar, günlerce boş kalan odalar, soğutma kuleleri, spa havuzları ve süs havuzları.

Bulaşma yolu aerosoldür, bir bardak su değil. Duş, spa jeti veya soğutma kulesinden yükselen buhar bakteriyi akciğerlere taşıyabilir; bu yüzden mutfaktaki sudan çok musluklar ve kuleler önemlidir. Sağlık Bakanlığının Lejyoner Hastalığı Kontrol Usul ve Esasları Hakkında Yönetmeliği (yeni sekmede açılır) (Resmî Gazete, 13 Mayıs 2015, sayı 29354), rutin koruyucu önlemleri oteller, moteller, tatil köyleri ve misafirhaneler gibi turistik konaklama birimlerine de uygular (madde 5).

İşe su sisteminin çizilmiş bir haritasıyla başlayın: her tank, su ısıtıcısı, kolon hattı, kat, musluk grubu, soğutma kulesi ve spa havuzu, her bölümü yalıtan vanayla birlikte. Az kullanılan noktaları da aynı haritaya işaretleyin: arızalı odalar, sezona kapatılmış bir kanat, arka koridordaki personel duşu, kimsenin açmadığı bahçe musluğu.

Haritayı yılda bir kez, teknik servis ve kat hizmetleri aynı odada olacak şekilde birlikte gezin. Hangi odaların boş olduğunu bilen kişi, hangi vananın bir kolonu kapattığını bilen kişi değildir. Harita süs değildir: madde 6, su yönetimi planı ve düzenli kayıt tutulmasını bir yükümlülük yapar ve harita bu planın ilk sayfasıdır. Bunun genel bakım takvimine nasıl oturduğunu önleyici bakım planı yazımızda anlattık.

Yönetmelik hangi su sıcaklıklarını ister?#

Sıcak su tanklarında en az 60°C, tanka geri dönen suda en az 50°C ve musluk veya duş başlığından akan suda, açıldıktan bir dakika içinde 50-60°C; tesis faaliyetteyken her gün ölçülür (madde 8/1).

Ölçümü kazan dairesindeki panelden değil, çıkış noktasında yapın. Önemli olan ölçüm, misafirin duşuna ilk bir dakika içinde ulaşan sudur. Ölçümü noktasıyla, tarihiyle, saatiyle ve parafınızla kaydedin: yeri ve tarihi olmayan bir sıcaklık, denetçiye hiçbir şey kanıtlamaz.

60 ve 50 ikilisi bir depolama ve dönüş kuralıdır. Tank, bakteriyi öldürecek kadar sıcak olmalı; geri dönen su, devre bakterilerin çoğaldığı aralığa soğumayacak kadar sıcak olmalı. Uzak bir hat bir dakikada 50°C'ye ulaşamıyorsa bu, su yönetimi planına yazılacak bir bulgudur: devreyi yeniden dengeleyin, yalıtım ekleyin veya hattı kısaltın. Sayıyı geçmiş gibi kaydetmeyin.

Temizlik takvime bağlıdır, hisse değil. Soğuk su tankları yılda en az iki kez, sıcak su tankları en az üç kez boşaltılır, temizlenir ve dezenfekte edilir. Duş başlıkları ve musluk filtreleri fiziksel işlerdir: tortu her ay temizlenir, dezenfeksiyon her hafta yapılır.

Bir hafta kullanılmayan odalar nasıl akıtılır?#

Haftanın geçmesini beklemezsiniz. Yönetmelik, kullanılmayan odalardaki musluk ve duşlardan her gün 3-5 dakika sıcak ve soğuk su akıtılmasını ister; amaç, bir odanın kurtarma gerektirecek kadar uzun süre hareketsiz kalmasını önlemektir.

"Kullanılmamış" tanımını yazılı hale getirin; örneğin son 24 saatte su çekilmemiş oda. Arızalı odalar, bloke edilmiş odalar, kapalı kanat ve sezon durgunluğundaki katlar buna girer. Bu işi kat hizmetlerinin tur listesine bir satır olarak verin: oda numarası, saat, imza ve planınız istiyorsa sıcak su ölçümü.

Üç-beş dakika, sıcak ve soğuk su birlikte akarak; on saniyelik bir durulama değil. Amaç, odanın kol hattında (branşman) duran suyu değiştirmektir, duş teknesini ıslatmak değil. Oda durumuyla sıralamayı eşleştirin: akıtmayı, oda temizlenip satışa açılmadan önce yapın ki akıtılmış bir oda bitmiş odayla karıştırılmasın.

Akıtma yapan kişiye yükseltme yolu bırakın. Dün akıtılmış bir odada duş ılık akıyorsa bu, deftere yazılan bir not değil iş emridir; bu döngünün nasıl kapatılacağını teknik servis iş emri yazımızda ele aldık. Bakım gibi bir nedenle bir sıcak su tankı veya sistemin bir bölümü bir hafta veya daha uzun süre devre dışı kaldıysa, yeniden kullanıma alındığı andan itibaren su en az bir gün 70°C'nin üzerinde tutulur.

Kapanış sonrası yeniden açılışta otel ne yapmalı?#

İlk misafir girişinden önce, sırayla beş iş: tankları ısıtmak, her sıcak su musluğını akıtmak, tüm sistemi kimyasal olarak arıtmak, muslukları kireçten temizlemek ve soğutma kulelerini yıkamak (madde 8/2).

Tüm sıcak su tanklarını 70°C'ye çıkarın ve en az 24 saat bu düzeyde tutun. Tüm sıcak su musluk ve duşlarından suyu en az 5-10 dakika, en az 60°C'de akıtın ve musluk suyunu en az 24 saat 60°C'nin üzerinde tutun. Tüm sıcak ve soğuk su sisteminde bakiye klor en az 3 ppm olacak şekilde en az 24 saat hiperklorinasyon yapın ya da başka bir kimyasal yok etme yöntemi uygulayın.

Ardından duş başlıklarını ve muslukları temizleyip kireçlerini giderin; soğutma kulelerini boşaltın, temizleyin ve dezenfekte edin. Sırayı koruyun: tanklar, musluklar, sistem arıtması, kireç temizliği, kuleler. Sistem arıtılmadan temizlenen bir duş başlığı iki kez temizlenir. Yeniden açılışı, ekibin alışılmışına dair bir hatırayla değil, saatleri yazılı tarihli bir kontrol listesi olarak imzalayın. Sezonun diğer ucunu kış kapanış kontrol listesi yazımızda işledik.

Su örneklerini kim alır, vaka bildirimi geldikten sonra ne olur?#

Rutin görevler sıcaklık, akıtma ve temizliktir. Numune alma, seyahat ilişkili bir vaka bildirildiğinde resmi ve süreli bir görev haline gelir; çevresel sürveyans için alınan örneklerin masrafını konaklama birimi karşılar.

Sağlık Bakanlığı, Türkiye ile bağlantılı seyahat ilişkili vakaların bildirildiği Avrupa Lejyoner Hastalığı Sürveyans Ağının (ELDSNet) üyesidir; bu bilgi Bakanlığın Lejyoner Hastalığı Kontrol Programı Rehberi (yeni sekmede açılır)'ne (Türkiye Halk Sağlığı Kurumu, 2016) dayanır. ELDSNet, vaka bilgisini, konaklama yerinin adı ve konaklama süresiyle birlikte, çevresel inceleme yapılması için seyahat edilen ülkeye gönderir. Bildirim bir inceleme çağrısıdır; vakanın o tesisten kaynaklandığı anlamına gelmez.

Bildirimden sonraki 10 gün içinde il müdürlüğünün ön değerlendirme raporu, su sistemi risk değerlendirme formu, su örnekleri kayıt formu ve ilk örnekleme sonuçları Bakanlığın Ankara'daki bulaşıcı hastalıklar dairesine ulaşmalıdır. 30 gün içinde son değerlendirme raporu, tesisin imzaladığı rutin kontrol önlemleri listesi ile taahhütname ve ikinci örnekleme sonuçları aynı daireye ulaşmalıdır.

Rehber tek vakayı bir tesiste iki yıl içinde görülen bir vaka, küme vakayı iki yıl içinde iki veya daha fazla vaka, hızlı gelişen küme vakayı üç ay içinde üç veya daha fazla vaka olarak tanımlar. Sonuçlar pratiktir: vaka ile ilişkili tesis, dekontaminasyon sonrası örnekler negatif olsa bile iki yıl boyunca iki ayda bir denetlenir; küme vaka görülen bir tesiste gerekli çalışmalar yapılmaz ve yeterliliği kanıtlanamazsa ELDSNet tesisin adını yayımlar. Numune alma usulünü ilk örneği almadan önce, inceleme sırasında değil, il müdürlüğüyle ve laboratuvarla birlikte belirleyin. Müdürlüğe bildirilen eğitimli personel bu işin doğal sahibidir.

Denetçi hangi kayıtları ister?#

Su yönetimi planını, arkasındaki rutin kayıtları ve il müdürlüğüne bildirilmiş eğitimli personelin adını. Madde 8/3, dosyanın istendiğinde müdürlüğe veya denetçilere gösterilmesini şart koşar.

Eğitimli kişi en az lise mezunu olmalı, müdürlüğün verdiği en az 8 saatlik lejyonella eğitimini almış olmalı ve adı müdürlüğe bildirilmelidir (madde 7). Bir de vekil belirleyin; yoksa görev, yıllık izne ayrılan kişiyle birlikte tesisten çıkar. Dosyada plan ve harita, günlük sıcaklık kaydı, akıtma kaydı, tank temizlik ve dezenfeksiyon tarihleri, duş başlığı ve filtre temizlikleri, kimyasal arıtma kayıtları, numune sonuçları, eğitim kayıtları ve risk değerlendirme formu bulunur. Dosyayı, nöbetçi personelin gece üçte ulaşabileceği bir yerde tutun, bir müdürün dizüstünde değil.

Aykırılıkta 1593 sayılı Umumi Hıfzıssıhha Kanununun 282. maddesindeki idari yaptırım uygulanır (madde 27). Kendi durumunuzu, tarihleri ve tutarları hukuk danışmanınızla teyit edin. Aynı dosya bir tur operatörünün denetimine ve bir misafirin sorusuna da yanıt verir; bu yüzden bir kez kurup güncel tutmaya değer.

Şimdi ne yapmalı#

Bu hafta su sistemi haritasını çizin, az kullanılan noktaları üzerine işaretleyin ve günlük sıcaklık ile akıtma kayıtlarını aynı gün başlatın. Bu yazıdaki her şey bu iki kayda bağlıdır: sıcaklıklar sistemin çalışıp çalışmadığını, akıtma kaydı boş odaların bakılıp bakılmadığını söyler ve ikisi birlikte, bir denetçinin ya da tur operatörünün görmek isteyeceği dosyayı oluşturur.