Otelde su deposu temizliği: ne sıklıkla, nasıl yapılır, hangi kayıt tutulur?

Otelde su deposu temizliği, deponun boşaltılması, yüzeylerin fiziksel olarak temizlenmesi, dezenfekte edilmesi, durulanması ve sonra yeniden doldurulup numune alınmasıdır. Sağlık Bakanlığının lejyoner hastalığı yönetmeliği soğuk su depolarının yılda en az iki, sıcak su depolarının en az üç kez boşaltılmasını, temizlenmesini ve dezenfekte edilmesini şart koşar (madde 8/1).

Dosya dolu, depo su dolu, ama binada kimse deponin en son ne zaman açıldığını söyleyemiyor. Bu tablo bir otelde aynı anda hem güvenlik açığı hem evrak açığıdır, çünkü sıklığı suyun görünüşü değil, yönetmelik belirler. Bu yazı görevi çalışır bir prosedüre çeviriyor: ne sıklıkla temizlenir, öncesinde ne hazırlanır, iş adım adım nasıl yürür, dış firmadan ne istenir, numune nereden alınır ve kayıta ne yazılır. Güncel mevzuat, yetkili kurum ve kendi durumunuz için hukuk danışmanınıza veya il sağlık müdürlüğünüze danışın.

Otelin su depoları ne sıklıkla temizlenmek zorunda?#

Soğuk su depoları yılda en az iki, sıcak su depoları en az üç kez; yönetmeliğin sözcükleri “boşaltılır, temizlenir ve dezenfekte edilir”; “incelenir” ya da “üzerine su eklenir” değil.

Görev, Sağlık Bakanlığının Lejyoner Hastalığı Kontrol Usul ve Esasları Hakkında Yönetmeliği (yeni sekmede açılır)nde yer alır (Resmî Gazete, 13 Mayıs 2015, sayı 29354). Yönetmelik otelleri, motelleri, tatil köylerini ve misafirhaneleri rutin koruyucu önlemlerin uygulandığı yerler arasında sayar (madde 5).

Sıklık depo bazında belirlenir (madde 8/1). Üç soğuk su deposu olan bir otelde yılda altı soğuk su işi vardır, iki değil. Depoyu sayın, binayı değil. Aynı madde temizliğin yanında koşan sıcaklıkları da belirler: sıcak su depolarındaki su yıl boyunca en az 60°C'de tutulur, depolara geri dönen su en az 50°C olur, binanın hemen her noktasında musluk ve duşlardan akan su bir dakika içinde 50-60°C'ye ulaşır.

Sıklık bir alt sınırdır, hedef değil. Bakım için açılmış bir depo, art arda gelen tat ve koku şikâyetleri, kötü bir numune sonucu ya da uzun bir kapanış, takvimden önce temizlik yapmayı gerektiren nedenlerdir. Bir sıcak su deposu veya sistemin bir bölümü bir hafta ya da daha uzun süre devre dışı kaldıysa, yeniden kullanıma alındığı andan itibaren su en az bir gün 70°C'nin üzerinde tutulur (madde 8/1).

Sıcaklık ölçümü ve akıtma rutini, kendi kaydı olan ayrı bir günlük iştir. Bu yazı yalnızca depo işini kapsar; günlük taraf otelde lejyonella kontrolü rehberinde anlatılır.

Başlamadan önce: depo açılmadan hangi hazırlıklar şart?#

Bir depo listesi, denenmiş bir vana, doluluk oranına göre seçilmiş bir zaman penceresi ve binanın depolu suyu olmadığı saatler için bir plan.

Önce depo listesini çıkarın: her deponin hacmi, hangi kolon ve katları beslediği, ilk depo açıkken ikinci bir deponin binayı taşıyıp taşıyamayacağı ve numune noktalarının nerede olduğu. Bu liste olmadan sıklık kuralı sayılamaz bile. Temizlik gününden önce ayırma vanasını deneyin: kapanmayan bir vana, iki saatlik bir temizliği plansız bir su kesintisine çevirir.

Pencereyi doluluk oranına ve günün su talebine göre seçin, firmanın takvimine göre değil. Çamaşırhane, mutfak hazırlığı ve spa yoğun su çeker; pazartesi sabahı göründüğü kadar sessiz bir saat değildir. Resepsiyona, kat hizmetlerine ve mutfağa yazılı bilgi verin, vardiya devir teslimine bir satır ekleyin ki akşam ekibi bir kolonun neden kapalı olduğunu bilsin. İkinci depo yoksa geçici bir su kaynağı üzerinde anlaşın ya da kısa bir kesintiyi kabul edin ve bunu etkilenen departmanlara açıkça söyleyin.

Depoyu kapalı alan olarak ele alın: havalandırma, sabit merdiven, aydınlatma, kapak dışında bekleyen bir kişi ve iş ortasında kimsenin pompaları çalıştırmaması için kilitleme. Numune şişelerini önceden temin edin ve numune noktalarını firma gelmeden belirleyin; iş, su sisteme geri verilmişken kanıt planı olmadan bitmesin. Teknik ekibinizin ve dış firmaların bu işi nasıl paylaştığı otel teknik servisinin örgütlenmesi yazısında anlatılır.

Su deposu nasıl temizlenir ve dezenfekte edilir, adım adım?#

Ayırın ve boşaltın, yüzeyleri fiziksel olarak temizleyin, durulayın, etiketteki dozda ve temas süresinde dezenfekte edin, yeniden durulayın, doldurun, şebekeyi akıtın ve su misafirlere dönmeden önce numune alın.

Boşaltılan suyun nereye gideceğini iş gününden önce netleştirin. Elinizdeki mevzuat depo suyu için bir deşarj güzergâhı belirlemez; sabah tahmin etmektense yerel su ve kanalizasyon idaresine beklentisini sorun. Fiziksel temizlik önce gelir: duvar ve tabandaki tortu, kireç ve biyofilm elle veya suyla temizlenir. Tortu tabakasının üzerine dökülen dezenfektan tortuyu dezenfekte eder, depoyu değil.

Sağlık Bakanlığının ruhsatlandırdığı veya tescil ettiği bir dezenfektanı, etiketindeki derişimde ve temas süresinde kullanın. Dozu etiket belirler, alışkanlık ya da başka bir tesisten taşınan bir sayı değil. Etiket gerektiriyorsa durulayın ve nötralize edin, sonra depoyu doldurun ve en uç musluklardaki su berrak olana ve normal klor kalıntısını taşıyana kadar şebekeyi akıtın. Misafirler yeniden su kullanmadan önce sıcak su depolarını en az 60°C'ye, depolara dönen suyu en az 50°C'ye getirin (madde 8/1).

Saatleri oldukları anda yazın: ayırma, boşaltmanın sonu, ürün adı ve partisi, doz, temas süresi, durulamanın sonu, doldurma, hizmete dönüş. Bir hafta sonra bunları hatırdan yazmak, kimsenin güvenmediği bir kayıt üretir. Otel bir hafta veya daha uzun süre kapalı kaldıysa depo işi dönüşün yalnızca bir parçasıdır: yönetmeliğin yeniden açılış adımları, sıcak su depolarını 70°C'ye çıkarıp en az 24 saat o düzeyde tutmayı ve tüm sıcak ve soğuk su sisteminde bakiye klor en az 3 ppm olacak şekilde en az 24 saat hiperklorinasyon yapmayı içerir (madde 8/2). Tam sıra sezonluk otelin yeniden açılışı rehberindedir.

Dış temizlik firmasından otel ne istemeli?#

Faturadan önce belgeler: ürün ruhsatı, iş yöntemi belgesi, uygulama kaydı ve numune sonucu; her biri deponin adını ve tarihi taşımalı.

Firmanın kullanacağı ürünün ruhsatını veya tescilini isteyin. Biyosidal Ürünler Yönetmeliğine (yeni sekmede açılır) göre (Resmî Gazete, 31 Aralık 2009, sayı 27449) bir biyosidal ürün ancak Sağlık Bakanlığınca ruhsatlandırılmış veya tescil edilmişse piyasaya arz edilebilir (madde 5); ruhsatsız ürün ya da ruhsat koşulları ve kullanım amaçları dışında kullanılan ürün kullanılamaz (madde 7).

Biyosidal Ürünlerin Kullanım Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik (Resmî Gazete, 4 Temmuz 2019, sayı 30821) otelleri halk sağlığı alanı sayar ve eğitilmiş profesyonel kullanıcı nezaretinde biyosidal ürünlerle zararlı mücadelesi yapmak isteyenlere İl Sağlık Müdürlüğünden izin şartı koyar (madde 5). Firmadan iznini isteyin ve depo dezenfeksiyonunuzun bu kapsama girip girmediğini il sağlık müdürlüğünüze sorun; yönetmeliğin ifadesi zararlı mücadelesi üzerinedir; varsaymayın, doğrulayın.

"Bakanlık onaylı" gibi bir ifadeyi kabul etmeyin. Hangi belge, hangi numara, hangi ürün, hangi kurum vermiş, sorun ve bir kopyasını saklayın. Kullanılan her ürünün güvenlik bilgi formunu isteyin; Kullanım Yönetmeliği firmayı bunları bulundurmakla yükümlü kılar (madde 16). Deponin adını, ayırma noktasını, deşarj güzergâını, dozu, temas süresini, durulama adımını, numune noktalarını ve işi yapanların adlarını içeren bir iş yöntemi belgesi isteyin. Öncesi ve sonrası depo tabanının fotoğraflarıyla ve sahada kaydedilmiş saatlerle kısa bir rapor isteyin. Çerçevesinde depo numarası görünen temiz bir taban fotoğrafı, bir sayfa anlatımdan daha değerlidir.

Takımı bir arada tutun: sözleşme, iş yöntemi belgesi, ürün etiketi ve güvenlik bilgi formu, uygulama kaydı, numune sonucu ve fatura. Tek başına fatura, dosyadaki en zayıf belgedir.

Temizlik sonrası su numunesi: kim alır, nereden alınır?#

Numuneyi otel de firma da alabilir, ama sonucun ne anlama geldiğini numune noktası belirler: içme suyu uygunluğu suyun musluklardan aktığı noktada değerlendirilir, yalnızca depo çıkışında değil.

İnsani Tüketim Amaçlı Sular Hakkında Yönetmelik (yeni sekmede açılır) (Resmî Gazete, 17.02.2005, sayı 25730), şebekeden sağlanan suda Ek-1 parametre değerlerini bina ya da kuruluşta suyun insani tüketim için musluklardan aktığı noktada arar (madde 8). İç şebekeyi, dış şebeke ile musluklar arasındaki ve mahalli idarenin yetki ve sorumluluğunda olmayan bina içi dağıtım sistemi olarak tanımlar (madde 5/i). Depo bu şebekenin içindedir; sorunun bu kısmı otelinindir.

Uç noktada ölçülen serbest klor 0,2-0,5 mg/L olmalıdır; olağanüstü durum ve arızalara bağlı kesintilerde şebekenin en ucunda en fazla 1,0 mg/L'ye izin verilir (madde 10). En uç muslukta klor kalıntısı bırakmayan bir temizlik, işi bitirmemiştir. Uygunsuzluk yalnızca bir binada ve o yerin iç şebekesinden ya da bakım ve onarımından kaynaklanıyorsa, müdürlük ve mahalli idare, mülk sahibine düzeltici önlemler konusunda tavsiyede bulunmak dâhil riski azaltacak önlemleri alır (madde 8). İç şebekede insan sağlığına zarar verecek parametreler tespit edildiğinde suyun kesilmesi dâhil zorlayıcı tedbirler uygulanır (madde 5/ü ve 11).

Numune noktalarını önceden belirleyin ve listeyi saklayın. Sonucu temizlik kaydının yanına dosyalayın, ayrı bir klasöre değil; bir depoya ve tarihe bağlanamayan sonuç hiçbir şey kanıtlamaz.

Depo giriş kapağı, kapak ve havalandırma: denetçi neye bakar?#

Deponin açılıp açılamadığına, dışarıya kapalı olup olmadığına ve içine bir şey girip giremeyeceğine: kapak, üst kapak, havalandırma, taşma borusu ve depo odasının kendisine.

Yönetmeliğin kendi ifadesi su yönetimi planı ve kayıtlar üzerinedir (madde 6); aşağıdaki fiziksel listeyi, alıntılanmış bir hukuk maddesi değil, o planın pratik tarafı olarak okuyun. Kapak açılabilmeli, bir kişi ve ekipman geçecek genişlikte olmalı, işten sonra düzgün kapanmalı. Contası çürüdüğü için silikonla kapatılmış bir kapak, zamanında temizlenemeyecek bir depodur. Üst kapak oturur ve bindirmeli olmalı, haşere ve kemirgene karşı kapalı olmalı, bir kablo ya da boru geçirecek aralık bırakmamalı.

Havalandırma telli olmalı, aşağı bakmalı, çatı seviyesinin üstünde ve tıkanıklıktan uzak olmalı; telsiz bir havalandırma borusu, depoya kirliliğin doğrudan girdiği bir yoldur. Taşma ve tahliye telli olmalı ve suyun birikip depoya geri dönemeyeceği bir yere boşalmalı. Tesisatta soğuk ile sıcak, şehir şebekesi ile depo arasında çapraz bağlantı, suyun durduğu ölü kolon olmamalı. Depo odası kilitli, temiz, kuru ve etiketli olmalı; depo yanında kimyasal veya temizlik malzemesi depolanmamalı, yalıtım sağlam olmalı ki soğuk depo soğuk kalsın.

Kayıt formuna ne yazılır, kim saklar?#

Her depoya ve her işe bir satır: tarih, kim yaptı, hangi ürün ve ruhsat, hangi doz ve temas süresi, ne zaman hizmete döndü, numune ne dedi.

Yönetmelik bir su yönetimi planı ve düzenli kayıt ister (madde 6) ve otelin istendiğinde ya da denetimde müdürlüğe ve denetçilere göstereceği bir önlem dosyası tutmasını şart koşar (madde 8/3). Aykırılıkta 1593 sayılı Umumi Hıfzıssıhha Kanununun 282. maddesindeki idari yaptırım uygulanır (madde 27). Yanına eğitim kaydını koyun: tesis, müdürlüğün verdiği en az 8 saatlik legionella eğitimini almış, en az lise mezunu bir sorumlu personel bulundurur ve bu kişinin adını müdürlüğe bildirir (madde 7).

Depo işlerini önleyici bakım takvimine yerleştirin ki bir sonraki tarih, belki ayrılmış olan bir kişinin hafızası değil, sistem üretsin. Günlük sıcaklık ve akıtma rutini de aynı dosyaya aittir; geniş takvim otelde önleyici bakım planı yazısında, günlük taraf lejyonella kontrolü rehberindedir.

Şimdi ne yapmalı#

Bu hafta depo listesini çıkarın ve tarihlere çevirin: her soğuk depo yılda iki, her sıcak depo üç kez; her biri için adı konmuş bir pencere, denenmiş bir vana ve bir numune noktası listesi. Sonra kayıt formunu, firmanın belgelerini ve numune sonuçlarını tek bir dosyada toplayın; çünkü iş, kanıt ve evrak aynı görevin üç parçasıdır ve denetçiler üçünü birden ister.