No-show ve iptal bedeli faturası: hizmet mi, tazminat mı?

Otel no-show bedelleri için Türk vergi mevzuatı otel no-show bedellerinin niteliğini açıkça tanımlamaz. Yanıt, paranın ne olduğuna bağlıdır: bir hizmetin karşılığı mı, bozulan sözleşmenin tazminatı mı, yoksa ileride bir konaklamaya karşı tutulan kapora mı. KDV ve konaklama vergisi hizmeti izler; tazminatta ikisi de doğmaz. Politika metniniz ve düzenlediğiniz belge hangi okumanın geçerli olacağını belirler; kendi durumunuzu mutlaka bir mali müşavir ya da vergi danışmanıyla teyit edin.

Misafir gelmiyor. Kayıtlı karttan bir gecelik ücret tahsil ediliyor, rezervasyon kapanıyor, oda satışa dönüyor, resepsiyon işine devam ediyor. Sonra muhasebe soruyor: no-show faturası hangi belgeyle kesilir? Dürüst yanıt, kanunun bunu açıkça söylemediğidir. Bu yazı, Türkiye'de no-show bedeli faturası sorusunu yöneten metinleri, muhasebecilerin tartıştığı üç okumayı ve konumunuzu savunabilir kılan pratik adımları sıralar. Yazının sonunda, muhasebeci sormadan önce her tahsilatı sınıflandırabileceksiniz.

No-show, geç iptal ve iade edilemeyen fiyat: fark ne?#

Üçü, hesapta aynı görünür; misafirin gerçekte ne satın aldığında ayrışır. No-show, misafirin kullanmadığı bir rezervasyondur; geç iptal, ücretsiz pencere dışında sonlandırılan bir rezervasyondur; iade edilemeyen fiyat, misafirin iade hakkından vazgeçmesi karşılığında kabul ettiği bir bedeldir.

No-show'da otel odayı gece boyunca tutmuş, misafir gelmemiştir; hizmet sunulabilir hâle getirilmiş ama kullanılmamıştır, bu yüzden sınıflandırması en zor olanıdır. Geç iptalde misafir, politikanın koyduğu süre dolduktan sonra sözleşmeyi sonlandırmıştır; tahsilat, misafirin rezervasyon yaparken kabul ettiği sonuçtur. İade edilmeyen fiyatta misafir, iptal edilemeyecek koşulla daha ucuz bir rezervasyon satın almıştır; iskonto vazgeçmenin karşılığı olduğu için para, en çok sıradan bir oda bedeline yaklaşır.

Üçünü rezervasyon sisteminde ayrı tutun. Hepsi tek kodla kapanıyorsa muhasebeci hangi argümanın geçerli olduğunu göremez ve üçüne de aynı muameleyi uygular. Misafir hesabındaki etiket vergi yanıtı değildir, ama bir denetmenin ya da danışmanın okuduğu ilk şeydir.

Bu yazı operasyonel karardan sonra başlar. Ücret alınmalı mı, oda satışa mı açılmalı, rezervasyon geri mi alınmalı sorusu ayrıdır ve no-show'da ne zaman ücret alınacağı, odanın ne zaman satışa açılacağı ayrı bir yazının konusudur.

Yanıt neden paranın ne olduğuna bağlı?#

Çünkü her iki vergi de bir hizmete bağlanır, banka transferine değil. Bir hizmet karşılığı ödenen para bedeldir; bozulan bir söz karşılığı ödenen para tazminattır; gelecekteki bir hizmete karşı tutulan para ise kaporadır.

Bedel, bir teslimin karşılığıdır; KDV onu izler, konaklamada konaklama vergisi de. Tazminat, ihlalin yol açtığı zararı telafi eder; ardında teslim yoktur, dolayısıyla ne KDV ne konaklama vergisi hizmet üzerinden doğar. Kapora (peşin ödeme), hizmetten önce tutulan paradır; hizmet ifa edildiğinde bedele dönüşür, edilmediğinde iade edilir, sözleşme başka türlü dönüştürmedikçe.

Sözleşmedeki etiket yardımcı olur ama belirleyici değildir. Belirleyici olan, tarafların parayı ne için kararlaştırdığıdır; bir madde tahsilata kapora derken uygulamada ücret gibi davranıyorsa iki yanıt doğar. Önceden sabitlenmiş, her misafire uygulanan ve oda fiyatına eşit bir tahsilat bedel gibi okunur; otelin gerçek zararını izleyen bir tahsilat tazminat gibi okunur. Bir otel aynı gece üçünü de yaşayabilir: iade edilmeyen bir rezervasyon, bir no-show ve bir grup iptali.

No-show bedeli KDV'ye tabi mi?#

Oteller için yerleşik bir yanıt yok. KDV Kanunu'nun 10. maddesi, mevzuat.gov.tr'deki birleşik metne (yeni sekmede açılır) göre vergiyi doğuran olayı hizmet ifasına bağlar; kimsenin almadığı bir hizmet için alınan tahsilat bu tanıma kolay oturmaz ve tartışma, paranın tazminat mı bedel mi olduğuna döner.

Bir okuma tahsilatı tazminat sayar: hizmet ifa edilmediği için ödeme KDV dışında kalır; ardında teslim ya da hizmet bulunmayan bir cayma bedelinin vergi dışı sayılması savunulur. İkinci okuma bedel sayar: otel odayı gece boyunca sunulabilir tutmuş ve yeniden satamamıştır; bir rezervasyon hizmeti sunulmuş, tahsilat misafirin bunun karşılığında ödediği paradır. Üçüncü okuma, rezervasyon sırasında alınan parayı avans sayar; misafir gelmezse ne olacağını sözleşme belirler ve para ona göre bedele ya da tazminata dönüşür.

İade edilmeyen fiyat, bedel okumasına en yakındır: misafir daha ucuz ve iptal edilemez bir rezervasyon seçmiştir; para, sözleşmeyi bozmanın zararı değil, o rezervasyonun bedelidir. Olayı okumalar arasında hareket ettirenler: tahsilatın sabit bir tutar mı yoksa otelin gerçek zararını mı izlediği, odanın yeniden satılıp satılmadığı ve politikanın tahsilatı rezervasyon ücreti mi tazminat mı olarak tanımladığıdır.

Madde 10 ters yönden de işler: hizmetten önce fatura düzenlerseniz KDV, belgenin düzenlenmesi anında ve üzerinde gösterilen miktarla sınırlı olarak doğar; yani belgenin kendisi yükümlülüğü yaratabilir. No-show faturası KDV sorusundaki sessiz tuzak budur: vergi sonucunu kanun kadar resepsiyon masası da belirler.

Kimse konaklamadıysa konaklama vergisi doğar mı?#

Metin üzerinde hayır. 6802 sayılı Kanun'un 34. maddesine göre vergiyi doğuran olay hizmetin sunulmasıdır ve Konaklama Vergisi Uygulama Genel Tebliği, bedelin ne zaman tahsil edildiğinin bunu etkilemediğini açıkça söyler; tebliğ, Resmî Gazete'deki Gelir İdaresi Başkanlığı metninde (yeni sekmede açılır) (14.12.2022, Sayı: 32043) yer alır.

Tebliğ, üç şeyi tetikleyici olarak dışlar: bedelin hizmetten önce tahsilini, sonra tahsilini ve hiç tahsil edilmemesini. Ayrıca hizmetten önce fatura ya da benzeri belge düzenlemenin vergiyi doğurmadığını söyler; bu, konaklama vergisini erken belgelerle ilgili KDV kuralından ayırır. Kanıtlayan karşıtlık şudur: işletme sahibine, yakınlarına, personele ya da promosyon veya hediye adıyla verilen bedelsiz konaklamalar vergiyi doğurur; personelin yalnızca kendi kullanımına ayrılmış yerlerde gecelemesi doğurmaz. Kanun, ödemeyi değil hizmeti vergilendirir.

Birden çok aylık döneme yayılan konaklamalarda, çıkış tarihi hizmetten önce belliyse vergi çıkış gününün düştüğü dönemde doğar; belli değilse her dönemin son günü itibarıyla, o döneme ait günler için doğmuş sayılır. Acente satışlarında vergi, odanın acenteye satışında ya da acentenin satışında değil, hizmet konaklayana sunulduğunda doğar; bu, acentenin herhangi bir misafir gelmeden bir blok iptal ettiğinde işe yarar. Rezervasyonla hiç giriş yapılmadıysa ve oda başka birine satıldıysa, ilk misafire hizmet sunulmamıştır ve konaklama vergisinin bağlanacağı bir şey yoktur.

Verginin misafirlerin eline geçen belgelerde nasıl göründüğü, konaklama vergisinin faturada gösterimi yazısında ele alınır.

Yine de fatura kesersem ne olur?#

Gösterdiğiniz KDV'yi borçlanırsınız. KDV Kanunu'nun 8. maddesinin ikinci fıkrasına göre, mevzuat.gov.tr'deki birleşik metne (yeni sekmede açılır) göre vergiye tabi bir işlem olmadığı hâlde belgesinde KDV gösteren kişi bu vergiyi ödemekle yükümlüdür.

Kural bilinçlidir. Fatura, alıcının güvendiği bir belgedir; vergiyi belgeyi okuyan değil, düzenleyen taşır. Bir iade yolu vardır: yersiz ya da fazla hesaplanıp Hazine'ye ödenen KDV, beyannamelerin düzeltilmesi ve satıcının fazla tahsilatı alıcıya geri vermesi koşuluyla, Bakanlığın belirlediği usulde iade edilir. Bu otomatik bir düzeltme değil, adımları olan bir süreçtir.

Alıcı tarafı da önemlidir. Özünde tazminat olan bir ödemede KDV indiren kurumsal bir misafir, indirimini tersine çevirmek zorunda kalabilir; böylece belirsiz bir belge iki soruna dönüşür; kurumsal misafirin vergi kaydına konaklama vergisinin muhasebe kaydı yazısında değinilir. Aynı mantık konaklama vergisi satırına da uyar: belgede gösterilen vergi, alttaki olay ne olursa olsun beyan edilip ödenen vergidir.

Pratik kural: tazminat olarak muamele ettiğiniz para için KDV'li fatura kesmeyin. Misafir kendi defteri için belge istiyorsa, kesmeden önce muhasebeciye hangi belgenin uygun olduğunu sorun. Güvende olmak için belge düzenlemek, güvenliğin tersidir: belirsiz bir konumu kesin bir borca çevirir.

İptal politikası nasıl yazılmalı?#

Paranın karakterini, yalnızca tutarını değil, politikanın içine yazın. Tahsilatın ne karşılığı olduğunu söyleyen bir madde, muhasebecinize ve gerektiğinde vergi dairesine okuyacak bir şey verir.

Tahsilata tutarlı bir ad verin: rezervasyon ücreti, iptal bedeli, boş kalan odanın tazminatı ya da iade edilmeyen fiyat. Her durum için bir terim seçin ve her yerde onu kullanın. Tahsilatın neye göre hesaplandığını yazın: sabit gece sayısı, rezervasyonun yüzdesi ya da otelin gerçek zararı; zararı izleyen tahsilat, tazminat okumasını destekler. Ödenen paranın sonunu yazın: ücrete dönüştürülür, ileride bir konaklama için alacak olarak tutulur ya da iade edilir; üç sonucun vergi sonuçları farklıdır.

Rezervasyon akışı, onay e-postası ve imzalı sözleşme aynı şeyi söylesin. Aynı tahsilata bir yerde kapora, başka yerde ücret diyen politika okuyucuya iki yanıt verir ve kötü olanını davet eder. Ön büronun maddeyi yazıldığı gibi uyguladığını denetleyin: iade vaat eden ama parayı tutan bir uygulama, vergi sorunu olmaktan önce belge sorundur. Geniş yazım disiplini iptal politikası yazımı yazısında ele alınır.

Ne zaman vergi dairesinden özelge istemeli?#

Söz konusu tutar ya da tekrar, belirsizliği yanıttan pahalı hâle getirdiğinde. Özelge, kendi olayınıza değer ve dayanabileceğiniz bir konum verir.

İzlenmeye değer sinyaller: no-show ve geç iptallerin gelirdeki görünür payı, büyük iptal maddeleri içeren grup ve acente sözleşmeleri, yüksek hacimde satılan iade edilmeyen fiyatlar ya da aynı soru hakkında geçmişte alınmış bir tarhiyat. Varsayım değil, olguları gönderin: rezervasyon sözleşmesi ve iptal politikası, tarihleriyle bir örnek rezervasyon, tahsilatın neye göre hesaplandığı, hangi belgeleri düzenlediğiniz ve hangi beyannameleri verdiğiniz. Aynı anda tek senaryo sorun; no-show, geç iptal ve iade edilmeyen fiyatı karıştıran soru, hiçbirine uymayan bir yanıt alır.

Özelge zaman alır. Gelene kadar bir muamele seçin, o tür her tahsilata uygulayın ve gerekçeyi politika maddesinin yanına yazın. Tutarlılık pratik savunmadır: aynı tür tahsilatın her ay aynı biçimde muamele görmesi bir konumdur; üç farklı biçimde muamele görmesi bir hatadır. Bu yazı metinleri ve argümanları anlatır; oranlar ve tutarlar dahil kendi durumunuz, mali müşavirinize ya da vergi danışmanınıza aittir.

Şimdi ne yapmalı#

Üç durumun her biri için tek bir muamele seçin, geldiği politika maddesinin yanına yazın ve bir özelge ya da danışmanınız değiştirene kadar o tür her tahsilata uygulayın. Metinler kolay kısmı çözer: her iki vergi de hizmeti izler. Gerisi, paranızın ne olduğuna dair bir sorudur ve o soruyu vergi dairesinden önce sözleşmeniz ve belgeleriniz yanıtlar.