Otelde engelli çalıştırma zorunluluğu: yüzde 3 kontenjanı sezonluk kadroda nasıl hesaplanır?

4857 sayılı İş Kanunu'nun 30. maddesi, elli veya daha fazla işçi çalıştıran özel sektör işverenlerini, işçi sayısının yüzde 3'ü kadar engelli işçiyi meslek, beden ve ruh durumuna uygun işlerde çalıştırmakla yükümlü kılar. Belirli süreli sözleşmeliler sayılır; kısmi süreli çalışanlar tam süreliye çevrilerek hesaba katılır. Yarıma kadar kesirler atılır, yarım ve üzeri tama tamamlanır.

Mayıs ayında sezonluk sözleşmeler imzalanır ve bordro 50'yi geçer. Kasımda aynı tesis 40 kişidedir ve soru biçim değiştirir: temmuzda işyerinde engelli çalıştırma kontenjanı yükümlülüğü doğmuş muydu, ve sayımı iki yönde de kanıtlayabilecek olan kim? Bu yazı, işyerinde engelli çalıştırma kontenjanı yükümlülüğünü Kanun'un 30. maddesinde yazıldığı biçimiyle ele alıyor: eşik, aritmetik, il kuralı, İŞKUR aracılığıyla işe alım, prim desteği ve tümünü bir arada tutan dosya. Yazının sonunda, soruyu başkası sormadan yanıtlayacak aylık sayım çizelgesini kurabileceksiniz.

İşyerinde engelli çalıştırma kontenjanı otelden ne istiyor?#

4857 sayılı İş Kanunu'nun 30. maddesi, elli veya daha fazla işçi çalıştırdıkları özel sektör işyerlerinde işverenleri, işçi sayısının yüzde 3'ü kadar engelli işçiyi, mesleklerine ve beden ve ruh durumlarına uygun işlerde çalıştırmakla yükümlü kılar. Eşik özel sektör işyerinde 50 işçidir. Özel sektörde oran yüzde 3'tür; kamu işyerlerinde ise yasa yüzde 4 engelli işçi ve yüzde 2 eski hükümlü öngörür. Metnin birleşik hali Cumhurbaşkanlığı Mevzuat Bilgi Sistemi'nde yayımlanmıştır (yeni sekmede açılır) (mevzuat.gov.tr, 07.11.2026).

Yükümlülük soyut bir kişi sayısı hedefi değildir. Yasa, işin işçinin mesleğine ve beden ve ruh durumuna uygun olmasını ister; yerleştirme otelinizdeki gerçek görevlere uymalıdır, rapor üzerindeki bir rakama değil. İşverenler bu işçileri Türkiye İş Kurumu (İŞKUR) aracılığıyla sağlar; bu, yasanın gösterdiği kanaldır, bir öneri değil. İşyerinin işçisiyken engelli hâle gelenlere kontenjanlarda öncelik tanınır.

Maddeden doğan ihlaller için 101. madde uyarınca tahsil edilen cezalar, engellilerin ve eski hükümlülerin kendi işini kurması, iş bulması ve işe uyumu gibi projelerde kullanılır. Bu yazı yükümlülüğü genel çerçevesiyle anlatır; tarihleri, ceza tutarlarını ve kendi durumunuzu bir mali müşavir veya hukuk danışmanıyla teyit edin.

Bordro yuvarlak bir sayı değilse yüzde 3 nasıl sayılır?#

İşçi sayımını yapın, kısmi süreli çalışanları tam süreliye çevirin, yüzde 3'ü alın, sonra yuvarlayın: yarıma kadar kesirler atılır, yarım ve üzeri tama tamamlanır. Belirli süreli ve belirsiz süreli sözleşmeyle çalışanların ikisi de sayılır; dolayısıyla sezonluk sözleşme sürdüğü sürece sayılır, bittiğinde sayımdan çıkar. Kısmi süreli çalışanlar, oran uygulanmadan önce çalışma sürelerine göre tam süreliye çevrilir; bu, oranın hesaplanacağı tabanı belirleyen matematiksel bir adımdır. 50 çalışan eşiği genellikle ham kişi sayısı (headcount) üzerinden uygulanır, yüzde 3 kotası ise tam süreli eşdeğer (FTE) üzerinden hesaplanır; idari uygulama değişebildiği için bu yorumu danışmanınızla doğrulayın.

Yuvarlama kuralı en çok gözden kaçan kısımdır: 1,5 olur 2; 2,1 ise 2 olarak kalır. Yasanın ifade tarzı kısmi süreli çevrimini oranın hesaplanmasına bağlar; 50 işçi eşiğinin kendisinin bordronuza nasıl okunacağını, tek bir rakama güvenmeden önce danışmanınıza teyit ettirin.

Aritmetiği tek bir çizelgede tutun: toplam işçi, tam süreli karşılığı, yüzde 3, yuvarlanmış yükümlülük, kontenjan kapsamında çalıştırılan işçiler ve açık. Sayım her sözleşmenin başlangıcı ve bitişiyle değiştiği için hesabı yılda bir kez değil, sayım her hareket ettiğinde yenileyin.

Örnek hesap, yalnızca açıklamak içindir#

Bunlar yalnızca yuvarlama kuralını gösteren varsayımsal rakamlardır, hukuki görüş değildir. Tam 50 işçide yükümlülüğün 2 kişi olduğunu, çünkü yarımın tama tamamlandığını not edin.

Sezonluk otel, 50'yi geçtiği aylarda mı yükümlüdür?#

Sayım, sezonla birlikte yükselip alçalan hareketli bir rakamdır; yükümlülük yılda bir kez kapatılacak bir hesap değil, ay ay yönetilecek bir konudur. Temmuzda 70, ocakta 40 işçi çalıştıran bir tesis yılın bir bölümünde eşiğin üzerindedir; yıllık ortalamayı cevap saymak, önemli olan ayları gizler. Belirli süreli sözleşmeler sürdüğü sürece sayılır; bu da tam otelin en yoğun ve 50'ye en uzak olduğu dönemdir.

Değerlendirme dönemi danışmanınıza sorulacak bir konudur; güvenli denetim aracı, her ayın sayımını gösteren aylık işçi sayımı ve tam süreli karşılığı çizelgesi ile dönemin size nasıl uygulandığına dair danışmanınızın yazılı notudur. Kontenjanı ağustosta değil sezon öncesinde planlayın: ilkbaharda verilen bir İŞKUR iş talebi, sayım yükseldiğinde dolma şansı taşır.

Sezon sonu evrakı, sezon başı evrakı kadar önemlidir. Sözleşmeler, SGK giriş ve çıkış kayıtları birlikte, sayım sorgulandığında kanıtı oluşturur; sezon sonunda bildirilen çıkış kodlarının da kendi kuralları vardır, SGK işten çıkış kodları: sezon sonunda otel hangi kodu bildirir? yazısında ele aldık. Sezonluk sözleşme dosyanızı hâlâ kuruyorsanız Otelde sezonluk personel: sözleşme, SGK girişi ve sezon sonu yazısıyla başlayın.

Aynı ilde birkaç otelimiz var: sayım birleşik mi?#

Evet. Aynı il sınırları içinde birden fazla işyeri olan işveren, yükümlülüğü o ildeki toplam işçi sayısına göre hesaplar. Ölçü il, ülke değil: Muğla'daki iki tesis birlikte sayılır; Muğla'daki bir tesis ile İstanbul'daki bir tesis birlikte sayılmaz.

Kural iki yönde işler. 30 kişilik bir butik otel, kendi başına eşiği hiç geçmeden, 50'nin üzerindeki bir il toplamının içinde yer alabilir. Yasa işverenden söz eder; ayrı tüzel kişilikler (A.Ş., Ltd.) kural olarak ayrı işveren sayılır. Ancak ayrılık yapay görünüyorsa, örneğin şirketler arasında alt işveren ilişkisi ya da muvazaalı bölünme varsa, idare ve yargı bu tüzel kişilikleri birlikte değerlendirebilir. Kendi yapınız için danışmanınıza sorun; bu yazı iki yanıttan birini varsaymaz.

Uygulamada il başına tek bir kontenjan havuzu tutun ve yerleştirmeyi hangi tesisin taşıdığını kayda geçirin; iki otelin aynı işçiyi talep etmemesi ve birbirinin kontenjanı doldurduğunu varsaymaması buna bağlıdır. İl toplamını, altında işyerleri listelenmiş biçimde, tek otel sayımıyla aynı aylık çizelgeye koyun.

Otel İŞKUR üzerinden nasıl işe alım yapar, hangi işler uyar?#

İşverenler bu işçileri İŞKUR aracılığıyla sağlar ve yerleştirme, iş talebi eşleşme yapılmadan önce gerçek görevleri, vardiyayı ve bedensel gereklilikleri tarif ettiğinde işler. İş talebini unvan değil görevler üzerinden yazın: ne kaldırılıyor, vardiya ne kadar sürüyor, çalışma istasyonu oturarak mı kullanılıyor, kişi hangi güzergâhları yürüyor. Yasanın kendi ifadesi, işin işçinin mesleğine ve durumuna uygun olmasıdır; eşleşme bireyseldir, bu yüzden her işin herkese uyduğunu vaat eden genel bir kural yoktur.

Örneğin, yalnızca açıklamak için: çamaşırhanede ayıklama ve katlama, kahvaltı hazırlığı, rezervasyon ve büro veri girişi, santral nöbeti, depo mal kabulü, çamaşır besleme otelde düşünülebilir yerleştirmeler arasındadır. Düzenlemelerin çoğu yeni rol değil çizelge ve yerleşim işidir: dönüşümlü yerine sabit vardiya, oturarak çalışılan istasyon, personel girişinden görev yerine basamaksız güzergâh, yazılı görev listeleri, belirtilen kaldırma sınırı.

İŞKUR talebini ve yazışmaları saklayın; kontenjan bir gün sorgulanırsa işe alım kanalının kullanıldığını gösterirler. Misafir erişilebilirliği ayrı bir yükümlülüktür ve kendi kuralları vardır, Engelli dostu otel ne demek? Oda, ulaşım ve hizmet için kontrol listesi yazısında ele aldık; onu işe alım kontenjanıyla birbirine karıştırmayın.

İşveren bu işçiler için hangi prim desteğini alır?#

Hazine, kontenjan kapsamında çalıştırılan engelli sigortalılar için, prime esas kazanç alt sınırı üzerinden hesaplanan sigorta priminin işveren hissesinin tamamını karşılar; desteğin şartları vardır. Aynı destek, kontenjan fazlası engelli çalıştıran işverenlere, 5378 sayılı Kanun'un 14. maddesindeki korumalı işyerlerinde çalışan engelli sigortalılar için ve yükümlü olmadığı hâlde engelli çalıştıran işverenlere, çalıştırdıkları her engelli için uygulanır.

Şartlar usulidir. Aylık prim ve hizmet belgelerinin yasal süresinde SGK'ya verilmesi, tüm sigortalıların sigortalı hissesi primlerinin ve Hazinenin karşılamadığı işveren hissesinin ödenmiş olması gerekir. İşverenin geç ödemesi yüzünden doğan gecikme zammı işverenden tahsil edilir; bu yüzden bordroda yavaş geçen bir ay, desteğin değerinden pahalıya mal olabilir. Hazinenin karşıladığı tutarlar gelir ve kurumlar vergisinde gider veya maliyet olarak dikkate alınmaz; bu, yararın defterlerde görünüşünü değiştirir.

Destek gerçek ücret üzerinden değil, kazanç alt sınırı üzerinden hesaplandığı için işçi başına sabit bir tavan, bordronun yüzdesi değildir; Otelde personel maliyeti nasıl ölçülür? Dolu oda başına ve oda başına saat yazısındaki ölçümlerle birlikte ele alırken böyle modelleyin. Güncel tutarları, formları ve verme tarihlerini mali müşaviriniz veya bordro danışmanınızla teyit edin; rakamlar yeniden değerlemeye tabidir.

• Üç şartı bordro takvimine tek satıra yazın: belgeler süresinde verildi, sigortalı hisseleri ödendi, karşılanmayan işveren hissesi ödendi. Destek uygunlukla değil, idareyle kaybedilir.

Otel dosyasında ne tutmalı?#

Sayımı, işe alım kanalını ve ödeme kaydını birlikte tutun; her biri farklı bir soruyu yanıtlar ve hiçbiri diğerini kanıtlamaz. Dosyanın çekirdeği, işyeri ve il bazındaki aylık işçi sayımı ve tam süreli karşılığı çizelgesidir; yanına yüzde 3 ve yuvarlanmış yükümlülük yazılmış olmalıdır.

Yanına İŞKUR talebi ve izleyen yazışmaları, belirli süreli sezonluk sözleşmeler dahil iş sözleşmelerini, SGK giriş ve çıkış kayıtlarını ekleyin. İlin içinde hangi işyerinin kontenjanı taşıdığını gösteren yerleştirme kaydını ve danışmanınızın değerlendirme dönemi ile yuvarlamaya dair yazılı notunu koyun. Prim ve hizmet belgeleri, desteğin süresinde bildirim ve ödemeye bağlı olması nedeniyle makbuzlarıyla bir arada durmalıdır.

Sağlık veya engellilik raporları ayrı ve erişimi kısıtlı bir dosyada durmalıdır. Bu, Türkiye'nin kişisel verilerin korunması kanunu (KVKK) kapsamında özel nitelikli kişisel veridir; kimin açabileceğini daraltın ve genel personel dosyasının dışında tutun. Yılı, işçi sayısında neyin değiştiğini ve otelin kontenjan için ne yaptığını kaydeden kısa bir değerlendirme notuyla kapatın.

Şimdi ne yapmalı#

Son on iki ay için tek bir aylık çizelge kurun: ildeki her işyeri, toplam işçi, tam süreli karşılığı, yüzde 3, yuvarlanmış yükümlülük ve açık. Bu çizelgeyi, sezonluk sözleşmeleri ve İŞKUR talebinizi mali müşaviriniz veya hukuk danışmanınıza götürün ve bir sonraki sezon başlamadan değerlendirme dönemi ile yerleştirme planını netleştirin. Kontenjan aritmetik artı evrak işidir; aritmetik kolaydır, otellerin kaybettiği yer evraktır.